Ba mốc hình thành, ba chức năng khác nhau
Trong lịch sử Hải Hậu cũ, ba thị trấn Cồn, Yên Định và Thịnh Long không chỉ là ba tên gọi hành chính. Chúng đại diện cho ba kiểu hình thành đô thị ở một vùng đất ven biển: một nơi gắn với chợ và giao thương, một nơi gắn với huyện lỵ, và một nơi lớn lên từ cửa biển, bến bãi cùng sinh kế ven sông. Khi đặt cạnh nhau, ba địa danh này cho thấy quá trình mở đất, tụ cư và đô thị hóa của Hải Hậu diễn ra từng bước, không đồng đều nhưng có liên kết chặt chẽ.
Hải Hậu được thành lập từ cuối thế kỷ trước, nên lịch sử của các thị trấn cũ này nằm trong một mạch phát triển đã kéo dài nhiều thế hệ. Từ giai đoạn đầu của quá trình khai phá sang nửa sau thế kỷ trước, các điểm dân cư ở vùng đất này dần chuyển từ làng xóm sang các trung tâm dịch vụ và hành chính cấp cơ sở, rồi thành thị trấn.
Cồn: dấu vết của một đô thị chợ ven biển
Cồn là cái tên phản ánh rõ nhất nhịp sống buôn bán của Hải Hậu. Năm 1958, thị trấn Cồn được thành lập trên cơ sở một phần diện tích tự nhiên và dân số của các xã Hải Tiến, Hải Tân và Hải Lý. Từ một vùng dân cư nằm ở khu vực chợ, Cồn dần trở thành điểm tập trung hàng hóa, dịch vụ và sinh hoạt cộng đồng của khu vực phía nam huyện.
Trong tư liệu địa phương, Cồn thường được nhắc như một trung tâm dân cư sớm hình thành, nơi hoạt động trao đổi hàng hóa diễn ra nhộn nhịp hơn so với nhiều vùng xung quanh. Chính điều đó tạo cho Cồn một tính cách riêng: không quá lớn, nhưng bền bỉ; không ồn ào, nhưng có vai trò rõ trong đời sống kinh tế địa phương.
Đến đợt sắp xếp đơn vị hành chính gần đây, Cồn tiếp tục được mở rộng. Từ ngày 1/9/2024, thị trấn nhận thêm Hải Chính và Hải Lý. Sau đó, theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Cồn cùng Hải Sơn và Hải Tân hợp thành xã Hải Tiến. Tên Cồn vì thế chuyển từ cấp thị trấn sang một phần lõi địa danh của đơn vị mới.
Yên Định: huyện lỵ và trung tâm điều hành
Yên Định là địa danh gắn với vai trò huyện lỵ rõ nhất trong ba thị trấn cũ. Các tư liệu quy hoạch và báo chí địa phương cho biết đây là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của huyện Hải Hậu, nơi tập trung trụ sở Huyện ủy, HĐND, UBND huyện cùng các cơ quan chuyên môn. So với Cồn, Yên Định mang dáng dấp của một đầu mối hành chính hơn là một không gian chợ.
Mốc năm 1986 thường được nhắc đến khi nói về sự hình thành và ổn định của Yên Định trong vai trò thị trấn. Từ đó, đời sống văn hóa ở đây cũng có thêm những hình thức sinh hoạt cộng đồng được khôi phục và phát triển, trong đó có hội trống cà rùng, một nét sinh hoạt gắn với cộng đồng địa phương. Yên Định vì thế không chỉ là nơi điều hành mà còn là nơi quy tụ các sinh hoạt xã hội của vùng trung tâm huyện.
Ngày 1/9/2024, Yên Định được mở rộng trên cơ sở sáp nhập Hải Bắc và Hải Phương. Sang năm 2025, thị trấn Yên Định cùng Hải Trung và Hải Long hợp thành xã Hải Hậu. Như vậy, tên gọi Yên Định vẫn được giữ lại trong một cấu trúc hành chính mới, tiếp tục nối dài ký ức về huyện lỵ cũ.
Thịnh Long: thị trấn trẻ của vùng cửa biển
Trong ba thị trấn cũ, Thịnh Long là địa danh xuất hiện muộn nhất. Ngày 26-2-1997, Chính phủ ban hành nghị định thành lập thị trấn Thịnh Long trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số xã Hải Thịnh. Điều này cho thấy Thịnh Long là kết quả của một giai đoạn đô thị hóa mới, gắn với vùng cửa sông, bờ biển và các hoạt động kinh tế biển.
Thịnh Long không chỉ là một đơn vị hành chính mới hơn mà còn là không gian mang sắc thái ven biển rõ nét. Từ nền tảng của xã Hải Thịnh cũ, khu vực này dần chuyển thành một thị trấn có chức năng dịch vụ, du lịch và hậu cần biển. Trong lịch sử địa phương, đây là lớp phát triển muộn hơn so với Cồn và Yên Định, nhưng lại mở ra hướng khai thác lợi thế biển rõ rệt hơn.
Đến đợt sắp xếp năm 2025, Thịnh Long cùng Hải Châu và Hải Ninh hợp thành xã Hải Thịnh. Tên cũ vì thế quay trở lại với tên gốc Hải Thịnh, khép lại một vòng chuyển đổi có tính lịch sử giữa xã và thị trấn.
Ba thị trấn cũ và một mạch phát triển của Hải Hậu
Nhìn trên trục thời gian, Cồn, Yên Định và Thịnh Long tạo thành ba lớp lịch sử khác nhau. Cồn là lớp thị trấn chợ, nơi dân cư và giao thương tụ lại sớm. Yên Định là lớp trung tâm hành chính, nơi bộ máy huyện vận hành. Thịnh Long là lớp đô thị ven biển ra đời muộn hơn, gắn với không gian cửa sông và kinh tế biển. Ba lớp ấy không tách rời nhau mà bổ sung cho nhau, phản ánh quá trình hình thành của một vùng đất vừa hướng đồng bằng, vừa bám biển.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, những tên gọi này không còn tồn tại theo nguyên trạng cũ, nhưng vẫn giữ vai trò như các mốc địa danh quan trọng. Cồn, Yên Định và Thịnh Long vì thế không chỉ là tên trên bản đồ hành chính, mà còn là dấu vết của lịch sử cư trú, sản xuất và tổ chức không gian sống ở Hải Hậu.
Dấu ấn còn lại trong trí nhớ địa phương
Với người dân Hải Hậu, nhắc tới ba thị trấn cũ là nhắc tới những trung tâm quen thuộc gắn với chợ, cơ quan và biển. Mỗi địa danh có một lớp ký ức riêng, nhưng khi đặt chung trong một câu chuyện, chúng cho thấy vùng đất này phát triển bằng cả sự tích tụ lâu dài lẫn những điều chỉnh hành chính theo thời gian. Đó cũng là lý do ba tên gọi cũ vẫn còn sức nặng trong cách người địa phương kể về quê hương mình.
Hỏi đáp nhanh
Ba thị trấn cũ của Hải Hậu là những nơi nào?
Ba thị trấn cũ là Cồn, Yên Định và Thịnh Long. Chúng lần lượt gắn với chợ, huyện lỵ và vùng cửa biển của Hải Hậu.
Vì sao Yên Định được xem là trung tâm của huyện Hải Hậu cũ?
Yên Định là thị trấn huyện lỵ, nơi tập trung các cơ quan lãnh đạo và là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của huyện.
Thịnh Long khác gì so với Cồn và Yên Định?
Thịnh Long ra đời muộn hơn, năm 1997, trên cơ sở xã Hải Thịnh cũ. Địa danh này gắn nhiều hơn với không gian cửa biển và kinh tế ven biển.
