Ánh đèn mở đầu mùa lễ
Ở vùng Hải Hậu, mùa Giáng sinh thường được nhận ra từ rất sớm, không phải bằng lịch treo tường mà bằng những thay đổi lặng lẽ trong xóm đạo. Từ đầu tháng 12, các giáo xứ và giáo họ đã bắt đầu dọn dẹp khuôn viên, treo đèn, dựng sao, sửa lại lối đi và chuẩn bị những tiểu cảnh quen thuộc để đón đêm lễ. Việc trang trí không chỉ diễn ra trong sân nhà thờ mà còn lan ra các ngõ xóm quanh đó, nơi ánh sáng cuối năm làm cho cảnh quê ven biển trở nên khác hẳn ngày thường.
Không khí ấy thường mang vẻ trầm mà sáng. Đèn được chăng theo hàng, các bức tường rào và cổng nhỏ được làm gọn lại, còn người dân tranh thủ quét sân, tỉa cây, bày biện những chi tiết giản dị để khu xóm thêm sáng sủa. Với nhiều gia đình Công giáo ở Hải Hậu hiện nay, nhất là tại các xã ven biển, việc cùng nhau chuẩn bị Noel đã trở thành một nếp sinh hoạt quen thuộc của cả cộng đồng, không còn là công việc riêng của từng nhà.
Nhìn từ bên ngoài, Giáng sinh ở Hải Hậu dễ gây ấn tượng bởi sự chỉnh tề. Nhưng điều làm cho mùa lễ có sức hút lâu bền lại nằm ở thói quen cùng làm, cùng xem, cùng đợi. Người trong đạo chuẩn bị phần nghi lễ, người ngoài đạo ghé qua chiêm ngưỡng ánh sáng và cảnh trí, còn trẻ nhỏ thì chờ những đêm rực rỡ nhất trong năm. Chính sự đan xen đó khiến mùa Noel ở đây có dáng vẻ rất riêng của một vùng quê biển giàu sinh hoạt tôn giáo.
Những xứ đạo quen tên mỗi mùa Noel
Giáo xứ Xương Điền ở xã Hải Tiến là một trong những nơi thường được nhắc đến khi nói về Giáng sinh ở Hải Hậu. Mùa Noel năm 2023, giáo dân nơi đây cùng nhau dựng một hệ thống hang đá mô phỏng câu chuyện Chúa Giáng sinh, kéo dài hàng trăm mét, cao khoảng 5 đến 10 mét và được chiếu sáng bằng đèn led. Việc chuẩn bị bắt đầu từ khoảng một tháng trước lễ và thu hút rất đông người đến xem vào những đêm cận Noel. Ở Xương Điền, lễ Giáng sinh vì thế không chỉ là nghi thức phụng vụ mà còn là dịp người trong và ngoài đạo cùng tìm đến một không gian được chăm chút kỹ lưỡng.
Ở xã Hải Xuân, không khí đón lễ lại hiện ra bằng những con đường và ngõ xóm lung linh ánh đèn. Khi trời chập tối, cảnh trang trí dọc lối đi và quanh khu dân cư tạo nên một vẻ ấm áp, gần gũi. Những hình ảnh ấy cho thấy đời sống Công giáo ở Hải Hậu không tách khỏi nếp sống làng quê, mà hòa vào đó bằng những việc rất cụ thể như treo đèn, dọn ngõ và cùng nhau chuẩn bị cho một mùa lễ chung.
Tại Hải Quang, các ngõ xóm cũng được thắp sáng vào dịp cuối năm. Không khí Giáng sinh ở đây thường gắn với những cuộc đi lại, thăm hỏi và tụ họp ngắn giữa bà con trong xóm đạo. Ánh đèn trên đường làng, khuôn viên nhà thờ được chỉnh trang và tâm thế háo hức của người dân khiến đêm Noel có cảm giác gần gũi hơn một buổi lễ thông thường. Đó là kiểu náo nức rất nhẹ, nhưng kéo dài từ nhà thờ ra đến từng hộ gia đình.
Ở nhiều nơi khác trong khu vực Hải Hậu, đặc biệt tại các xóm đạo ven biển, việc trang trí Noel còn tạo thành thói quen chung của nhiều thế hệ. Người lớn coi đó là dịp chăm lại khuôn viên sống, người trẻ xem như thời điểm thử sức với việc dựng tiểu cảnh, còn trẻ em thì xem đây là khoảng thời gian sáng nhất trong năm. Mỗi xứ đạo có cách thể hiện riêng, nhưng điểm gặp nhau vẫn là mong muốn làm cho không gian chung thêm sạch, đẹp và sáng rõ.
Âm thanh của trống cà rùng và kèn đồng
Nếu ánh đèn là phần dễ thấy nhất của mùa Giáng sinh, thì âm thanh lại là phần làm nên nhịp riêng của Hải Hậu. Ở đây, trống cà rùng từ lâu đã trở thành một nét sinh hoạt đặc sắc trong các nhà thờ Công giáo. Âm trống dày, dồn và vang, khi nổi lên vào dịp lễ thường tạo cảm giác rộn ràng mà không phá vỡ sự trang nghiêm của buổi cử hành. Cùng với đó là tiếng kèn đồng, góp thêm sắc thái tươi sáng cho đêm Noel ở vùng đất ven biển.
Điều đáng chú ý là những âm thanh ấy không đứng riêng trong không gian phụng vụ. Ở Hải Hậu, trống cà rùng và kèn đồng còn hiện diện trong các hoạt động văn hóa của địa phương, cho thấy sinh hoạt Công giáo ở đây đã gắn bó sâu với đời sống cộng đồng. Khi mùa lễ đến, tiếng trống không chỉ là nhạc nền cho nhà thờ mà còn là tín hiệu báo rằng cả xóm đạo đang bước vào khoảng thời gian được chờ đợi nhất trong năm.
Nhờ sự gắn bó đó, Noel ở Hải Hậu mang tính cộng hưởng rõ rệt. Một bên là phần nghi lễ trong nhà thờ, một bên là nhịp sinh hoạt ngoài ngõ xóm, giữa hai phần ấy là sự chung tay của giáo dân và láng giềng. Người ta đến xem không chỉ vì đẹp mắt, mà còn vì muốn gặp lại một nếp văn hóa quen thuộc đã nhiều năm liền được giữ gìn qua cách làm giản dị, bền bỉ. Đó cũng là lý do mùa Giáng sinh ở Hải Hậu thường không ồn ào, nhưng vẫn có sức lan rất rộng.
Mùa Noel như một nếp văn hóa vùng biển
Ở các xứ đạo Hải Hậu, Giáng sinh không chỉ là một đêm lễ, mà là cả một mùa sinh hoạt. Từ việc treo đèn, dựng hang đá, chỉnh trang lối đi đến những buổi tập trống, tập kèn, tất cả đều góp phần tạo ra một nhịp sống chậm rãi mà đều đặn. Vùng quê biển vì thế hiện lên không chỉ với đồng lúa và con đê, mà còn với những thánh đường, xóm đạo và ánh sáng cuối năm.
Điều này khiến mùa Noel ở Hải Hậu có sức hút riêng đối với cả người theo đạo lẫn người ngoài đạo. Với giáo dân, đây là dịp mừng lễ trọng và sum họp. Với nhiều người dân địa phương, đó là thời điểm ngắm nhìn xóm làng đổi sắc, đi lại giữa những con đường sáng đèn và cảm nhận sự gắn bó của cộng đồng. Những thay đổi ấy không lớn theo nghĩa vật chất, nhưng lại đủ để làm nên một mùa lễ có bản sắc, vừa trang nghiêm vừa gần gũi, vừa mang dấu ấn tôn giáo vừa phản ánh nếp sống của một vùng đất ven biển nhiều thế hệ cùng cư trú.
Chính vì thế, khi nhắc đến Giáng sinh ở Hải Hậu, người ta thường nhớ đến nhiều hơn một hình ảnh. Đó là ánh đèn trên ngõ nhỏ, là hang đá do giáo dân tự tay dựng, là tiếng trống cà rùng vang lên trong đêm, và là dáng vẻ bình yên của một miền quê đang bước vào những ngày cuối năm. Mỗi năm, những hình ảnh ấy lại lặp lại, nhưng không hề cũ, bởi chúng được giữ bằng sự chăm chút rất cụ thể của người dân trong từng xứ đạo.
Hỏi đáp nhanh
Không khí Giáng sinh ở Hải Hậu có gì riêng?
Điểm riêng là sự kết hợp giữa trang trí nhà thờ, ánh đèn ở ngõ xóm và các sinh hoạt cộng đồng như trống cà rùng, kèn đồng. Không khí lễ vì thế lan ra cả xóm đạo chứ không chỉ gói trong khuôn viên nhà thờ.
Những nơi nào thường được nhắc đến khi nói về Noel ở Hải Hậu?
Xương Điền ở xã Hải Tiến, Hải Xuân và Hải Quang là những nơi thường được nhắc đến. Đây đều là các xứ đạo có không khí trang trí nổi bật vào mùa lễ.
Vì sao Giáng sinh ở Hải Hậu thu hút cả người ngoài đạo?
Vì mùa lễ ở đây gắn với cảnh quan xóm làng được làm đẹp, cùng với ánh sáng và âm thanh rất dễ cảm nhận. Nhiều người đến xem như một sinh hoạt văn hóa của cộng đồng.
