Hải Hậu trong không gian ven biển mới
Hải Hậu, vùng ven biển nay thuộc tỉnh Ninh Bình, bước vào thời kỳ kháng chiến chống Mỹ với vị thế của một huyện đồng bằng sát biển, có ruộng lúa, bãi triều, làng nghề và hệ thống dân cư bám trụ dọc đê. Ngày nay, không gian huyện Hải Hậu cũ được tổ chức thành 8 xã: Hải Hậu, Hải Hưng, Hải Anh, Hải Tiến, Hải Quang, Hải Xuân, Hải An và Hải Thịnh. Nhìn từ hiện tại, cách sắp xếp này giúp định vị lại địa danh hành chính, nhưng ký ức về một vùng hậu phương thời chiến vẫn gắn chặt với tên gọi Hải Hậu trong lịch sử.
Trong những năm chiến tranh phá hoại lan ra miền Bắc, địa phương vừa giữ nhịp sản xuất vừa chuẩn bị thế trận phòng thủ. Nói đến Hải Hậu thời ấy là nói đến một vùng đất phải lo nhiều việc cùng lúc: cấy lúa, tích trữ lương thực, bảo vệ dân sinh và dựng các điểm tựa cho bộ đội, dân quân trên dải bờ biển dài. Chính từ nền tảng đó, tinh thần vừa sản xuất, vừa chiến đấu trở thành nếp nghĩ và nếp làm của nhiều gia đình, làng xóm.
“Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”
“Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”
Khẩu hiệu quen thuộc ấy không chỉ là lời kêu gọi, mà còn phản ánh cách Hải Hậu tổ chức đời sống thời chiến. Theo các tư liệu địa phương, toàn huyện có hơn 5 vạn con em lên đường chiến đấu và phục vụ chiến đấu trên khắp các chiến trường. Cùng với lực lượng nhập ngũ, nhân dân ở lại vẫn bám ruộng, bám làng, duy trì sản xuất nông nghiệp để bảo đảm lương thực cho hậu phương và chi viện cho tiền tuyến.
Những con số về lương thực chi viện thường được nhắc bằng cách nói khái quát là hàng vạn tấn lương thực, thực phẩm. Cách diễn đạt ấy cho thấy sức bền của một vùng quê ven biển vốn chịu tác động đồng thời của bom đạn, thiếu thốn vật tư và áp lực phải giữ vững đời sống dân cư. Trong hoàn cảnh ấy, hậu phương Hải Hậu không đứng ngoài cuộc chiến mà trở thành một phần trực tiếp của mặt trận.
Trận địa ven biển và những chiến công phòng không
Ở tuyến biển, Hải Hậu là địa bàn xung yếu, nơi các lực lượng tại chỗ phối hợp với bộ đội xây dựng trận địa phòng không, bảo vệ bến bãi, đường giao thông, vùng cửa biển và các khu dân cư ven đê. Nhiều tư liệu báo chí địa phương cho biết quân và dân Hải Hậu đã bắn rơi 13 máy bay và bắn cháy 3 tàu chiến Mỹ. Đây là những con số cho thấy mức độ ác liệt của chiến trường ven biển, đồng thời phản ánh khả năng tổ chức chiến đấu của một huyện nông nghiệp phải đối mặt với không kích và hải kích.
Trong ký ức về thời chiến, Hải Hậu còn được nhắc đến như một không gian văn hóa không tách rời chiến đấu. Giữa những ngày trực chiến, tiếng hát chèo, hát văn vẫn vang trên các trận địa, như một cách giữ vững tinh thần cộng đồng và sự bình tĩnh trước bom đạn. Đó là nét riêng của nhiều làng quê đồng bằng Bắc Bộ, nhưng ở Hải Hậu, nét riêng ấy gắn với địa bàn ven biển và nhịp sinh hoạt đan xen giữa sản xuất nông nghiệp và quốc phòng.
Nhìn rộng hơn, chiến tranh phá hoại đã biến một vùng quê thành nơi thử sức của cả ý chí lẫn cách tổ chức xã hội. Người dân ven biển phải cùng lúc lo cho ruộng đồng, trường học, xóm đạo, bến cá và các tuyến phòng thủ. Vì vậy, những chiến công phòng không ở Hải Hậu không chỉ là kết quả của hỏa lực, mà còn là kết quả của sự chịu đựng, phối hợp và kỷ luật trong đời sống hàng ngày.
Hy sinh, tri ân và dấu ấn còn lại
Giá của chiến thắng rất lớn. Tư liệu tổng kết cho biết trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, Hải Hậu có gần 5.000 người con hy sinh và gần 4.000 thương binh, bệnh binh. Đến năm 2023, địa phương có 400 Mẹ Việt Nam anh hùng. Những con số ấy giúp hình dung rõ hơn mức độ đóng góp của một huyện ven biển đối với cuộc kháng chiến chung của cả nước.
Cũng theo các tư liệu cùng thời điểm, quân và dân Hải Hậu đã 4 lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Trong số đó có 22 tập thể và 19 cá nhân được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, 5 tập thể được phong Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới; địa phương còn được tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất. Những danh hiệu này là sự ghi nhận chính thức cho một vùng đất đã đi qua chiến tranh với nhiều tổn thất nhưng cũng với nhiều đóng góp nổi bật.
Ở hiện tại, khi địa giới hành chính đã thay đổi, ký ức chiến tranh ở Hải Hậu vẫn còn trong tên gọi làng xóm, trong các bài viết kỷ niệm và trong cách người dân nhắc về truyền thống quê hương. Hậu phương lớn năm xưa nay bước vào một không gian phát triển mới, nhưng dấu ấn chống Mỹ vẫn là một lớp lịch sử nền tảng, giải thích vì sao Hải Hậu luôn được nhắc đến như một vùng đất ven biển giàu truyền thống, kiên cường và nhiều đóng góp.
Hỏi đáp nhanh
Hải Hậu có vai trò gì trong kháng chiến chống Mỹ?
Hải Hậu là một hậu phương ven biển vừa sản xuất vừa chiến đấu, đồng thời chi viện người và của cho tiền tuyến. Địa phương cũng trực tiếp xây dựng các trận địa phòng không để bảo vệ quê hương.
Những con số nào thường được nhắc đến khi nói về Hải Hậu thời chiến?
Các tư liệu thường nhắc hơn 5 vạn người lên đường chiến đấu và phục vụ chiến đấu, hàng vạn tấn lương thực, thực phẩm chi viện, bắn rơi 13 máy bay và bắn cháy 3 tàu chiến Mỹ. Bên cạnh đó là gần 5.000 liệt sĩ và gần 4.000 thương binh, bệnh binh.
Không gian huyện Hải Hậu cũ nay được tổ chức ra sao?
Không gian huyện Hải Hậu cũ hiện được tổ chức thành 8 xã: Hải Hậu, Hải Hưng, Hải Anh, Hải Tiến, Hải Quang, Hải Xuân, Hải An và Hải Thịnh.
