Hình thành thế đứng kháng chiến ở Hải Hậu
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Hải Hậu bước vào thời kỳ mới từ sau Cách mạng Tháng Tám và những tháng đầu toàn quốc kháng chiến. Tháng 6 năm 1947, Huyện ủy Hải Hậu được thành lập để tổ chức, điều hành phong trào kháng chiến ở địa phương. Từ đây, nhiệm vụ trọng tâm của cán bộ, đảng viên và quần chúng là củng cố cơ sở, xây dựng lực lượng du kích và giữ mạch liên lạc giữa các vùng làng, xóm ven biển.
Các tư liệu địa phương cho thấy đây là giai đoạn vừa xây dựng vừa chiến đấu, với quy mô không lớn nhưng diễn ra liên tục. Báo Nam Định thống kê quân dân Hải Hậu đã phá hủy 13 xe cơ giới, buộc đối phương rút 85 đồn bốt, tiêu diệt, làm bị thương, bắt sống và buộc quy hàng 7.740 tên địch, thu 905 tấn vũ khí, quân trang, quân dụng. Những con số ấy phản ánh sức bền của chiến tranh du kích hơn là một chiến dịch đơn lẻ.
Điểm đáng chú ý là Hải Hậu không chỉ đánh địch bằng các trận phục kích mà còn duy trì được mạng lưới cơ sở cách mạng ở những địa bàn khó khăn. Cách tổ chức bám dân, bám đất và bám cơ sở giúp phong trào kháng chiến không bị đứt gãy, nhất là khi địch tăng cường càn quét và lập nhiều điểm kiểm soát trên vùng ven biển.
Những năm tạm chiếm và các trận đánh tiêu biểu
Từ cuối năm 1949, nhiều vùng của Hải Hậu rơi vào thời kỳ tạm chiếm kéo dài. Ở Hải Hưng, tư liệu báo chí ghi nhận chi bộ Đảng và chính quyền cơ sở bám trụ từ tháng 10 năm 1949 đến tháng 2 năm 1952; riêng ngày 13/11/1949, khi địch tiến xuống chợ Cầu nhằm đánh chiếm Đông Biên, lực lượng dân quân du kích cùng Tiểu đoàn 605 đã chặn đánh quyết liệt và tiêu diệt hơn 200 tên. Đây là một lát cắt tiêu biểu cho cách Hải Hậu giữ đất bằng cả tổ chức cơ sở lẫn lực lượng vũ trang địa phương.
Trên hướng ven biển, Hải Hậu còn ghi dấu bởi các trận phục kích Cầu Đôi, trận đánh cứ điểm Văn Lý - Xương Điền và chiến thắng ở cụm cứ điểm Đông Biên. Báo Nam Định cho biết thắng lợi này đã làm rung chuyển hệ thống chiếm đóng của địch, phá vỡ mắt xích cuối cùng của vành đai cứ điểm phòng vệ duyên hải Nam Định, đồng thời chấm dứt sự chiếm đóng của thực dân Pháp và tay sai trên quê hương Hải Hậu. Từ một cụm trận đánh địa phương, Đông Biên trở thành biểu tượng cho giai đoạn kết thúc cuộc đấu tranh giành lại vùng ven biển.
Trên thực tế, giá trị của những chiến thắng ấy không chỉ nằm ở kết quả quân sự trước mắt. Chúng cho thấy khả năng phối hợp giữa dân quân, du kích, bộ đội địa phương và cơ sở chính trị ở thôn xóm; đồng thời phản ánh cách Hải Hậu đi từ phòng giữ từng điểm dân cư sang làm suy yếu cả hệ thống đồn bốt của đối phương. Vì vậy, khi nhắc tới Hải Hậu trong kháng chiến chống Pháp, người ta thường nhớ không phải một trận riêng lẻ mà là cả chuỗi hoạt động bền bỉ, kéo dài qua nhiều năm chiến đấu.
Ghi nhận lịch sử và địa giới hiện nay
Giá trị lịch sử của thời kỳ này được ghi nhận khá rõ trong các đợt kỷ niệm sau này. Ngày 26/4/2018, Chủ tịch nước ký Quyết định số 624 tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp cho nhân dân và cán bộ huyện Hải Hậu. Dịp đón nhận danh hiệu diễn ra trong lễ kỷ niệm 130 năm thành lập huyện, cho thấy ký ức kháng chiến vẫn được đặt trong mạch phát triển dài của vùng đất này.
Theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15, huyện Hải Hậu cũ nay được sắp xếp thành 8 xã của tỉnh Ninh Bình, gồm các đơn vị mới mang tên Hải Hậu, Hải Anh, Hải Tiến, Hải Hưng, Hải An, Hải Quang, Hải Xuân và Hải Thịnh. Dù địa giới hành chính đã thay đổi, những địa danh gắn với kháng chiến như Cầu Đôi, Văn Lý, Đông Biên hay Hải Hưng vẫn là những điểm mốc quan trọng khi nhắc về Hải Hậu trong cuộc kháng chiến chống Pháp.
Hỏi đáp nhanh
Huyện ủy Hải Hậu được thành lập khi nào?
Tháng 6 năm 1947. Đây là mốc mở đầu cho việc tổ chức phong trào kháng chiến ở địa phương.
Trận Đông Biên có ý nghĩa gì?
Đây là trận đánh tiêu biểu trên hướng ven biển Hải Hậu, được báo chí địa phương xem là bước làm rung chuyển hệ thống chiếm đóng của địch và phá vỡ mắt xích cuối cùng của vành đai cứ điểm phòng vệ duyên hải Nam Định.
Hải Hậu cũ nay thuộc địa giới nào?
Theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15, địa bàn huyện Hải Hậu cũ được sắp xếp thành 8 xã của tỉnh Ninh Bình, trong đó có xã Hải Hậu, Hải Anh, Hải Tiến, Hải Hưng, Hải An, Hải Quang, Hải Xuân và Hải Thịnh.
