Vị trí hiện nay của nhà thờ đổ Hải Lý
Sau khi các đơn vị hành chính cấp xã mới của tỉnh Ninh Bình chính thức hoạt động từ ngày 1/7/2025, dấu tích nhà thờ đổ Hải Lý nằm ở xã Hải Tiến. Xã này được hình thành từ thị trấn Cồn, xã Hải Sơn và xã Hải Tân, trong khi khu vực Hải Hậu cũ được sắp xếp lại thành 8 xã. Vì vậy, tên gọi Hải Lý hiện chủ yếu được nhắc như một địa danh lịch sử gắn với vùng biển và với công trình còn sót lại bên bờ sóng.
Từ giáo xứ Xương Điền đến dấu tích còn lại
Nhà thờ đổ Hải Lý thực chất là phần còn lại của nhà thờ Trái Tim Chúa, gắn với làng chài Xương Điền xưa. Đây từng là không gian sinh sống của cư dân ven biển, nơi nghề chài lưới, công cuộc quai đê và việc giữ đất đã diễn ra trong nhiều thế hệ. Các tư liệu địa phương cho thấy công trình đã trải qua nhiều lần dựng và tái thiết khi bờ biển thay đổi, nên vị trí nhà thờ cũng phải lùi dần vào phía trong để tránh sóng và xâm thực.
Trong ký ức cộng đồng, nhà thờ không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn là một mốc nhận biết của làng biển. Tháp chuông đứng sát mép nước, phần còn lại của nền nhà thờ và mảng tường đổ nát tạo nên hình ảnh quen thuộc với người đi biển và khách đến vùng bãi.
Biển lấn, bờ lùi và những mốc mất đất
Từ thập kỷ thứ hai của thế kỷ XX, khu Cồn Cát Bể đã chịu biển lấn nhanh. Một tư liệu báo chí địa phương ghi nhận năm 1917, nhà thờ được tái thiết và lùi sâu vào trong khoảng 3.000 mét so với vị trí cũ. Cũng theo các bài viết này, bờ biển Hải Hậu liên tục bị xói lở trong thời gian dài, với nhiều đoạn đê từng bị phá hỏng, phải gia cố hoặc lùi vào trong để giữ đất.
Năm 2005, bão số 7 làm công trình hư hại nặng, để lại dấu tích như hiện nay. Phần còn lại của nhà thờ chỉ còn tháp chuông, nền móng và một phần tường phía bắc, trong khi khu vực xung quanh tiếp tục chịu tác động của sóng, gió và triều. Những đổi thay ấy khiến nơi đây trở thành một minh chứng trực quan cho quá trình bờ biển lùi dần vào đất liền.
Trong gần một thế kỷ, xói lở đã làm mất một phần đáng kể đất ven biển Hải Hậu. Con số này cho thấy sức ép rất lớn của thiên nhiên đối với dải đất mỏng ven biển, nơi con người phải liên tục đắp đê, sửa đê và thích nghi với điều kiện sống nhiều biến động.
Giá trị hôm nay của một phế tích ven biển
Năm 2026, UBND tỉnh Ninh Bình công nhận Điểm du lịch Khu chứng tích biến đổi khí hậu Nhà thờ biển Hải Lý. Việc công nhận này cho thấy giá trị của địa điểm không chỉ nằm ở cảnh quan đặc biệt mà còn ở ý nghĩa lịch sử, môi trường và cư trú ven biển. Với người dân địa phương, đó là nơi nhắc lại quá trình khai hoang, lấn biển, giữ đất và những tổn thất do bão, sóng và nước biển dâng.
Ở một góc nhìn khác, nhà thờ đổ Hải Lý cũng là lời nhắc về sự mong manh của không gian ven biển. Phần còn lại của công trình vẫn cần được quan sát từ bên ngoài, vừa để bảo đảm an toàn, vừa để giữ sự tôn trọng đối với một dấu tích tôn giáo đã đi qua nhiều biến cố của thời gian.
Ngày nay, khi đứng trước tháp chuông trơ trọi giữa nền cát và sóng, người xem dễ nhận ra rằng câu chuyện của nhà thờ đổ không chỉ là câu chuyện của một công trình bị bỏ lại, mà còn là lịch sử của cả một vùng biển đã nhiều lần đổi bờ.
Hỏi đáp nhanh
Nhà thờ đổ Hải Lý hiện nằm ở đâu?
Dấu tích này nằm ở xã Hải Tiến, tỉnh Ninh Bình, trên vùng biển từng thuộc Hải Lý cũ của huyện Hải Hậu.
Vì sao nơi này được xem là chứng tích của biển lấn?
Vì khu vực Xương Điền và dải bờ biển quanh nhà thờ đã bị xói lở lâu dài, khiến công trình phải lùi vào trong nhiều lần và nay chỉ còn tháp chuông cùng nền móng.
