Đất ruộng kém hiệu quả và một hướng chuyển đổi
Ở Hải Hậu, cây dược liệu được hình thành như một hướng chuyển đổi trên những vùng ruộng cao, khó canh tác, nơi đất lúa trước đây cho hiệu quả không thật cao. Từ chỗ chỉ là một lựa chọn của vài hộ dân, cách làm này dần trở thành một mảng sản xuất rõ nét trong kinh tế nông thôn địa phương.
Năm 2025, vùng trồng dược liệu chất lượng cao của Hải Hậu được ghi nhận với tổng diện tích 577ha. Trong cơ cấu đó, đinh lăng, dây thìa canh và hoa hòe là những cây chủ lực. Con số này cho thấy dược liệu đã vượt khỏi phạm vi vài mô hình thử nghiệm và trở thành một phần đáng kể của sản xuất nông nghiệp địa phương.
Nhìn rộng hơn, Hải Hậu vốn là vùng có nền làng nghề phát triển. Năm 2023, địa phương có 44 làng nghề, trong đó có 5 làng nghề trồng cây dược liệu. Sự hiện diện của nhóm làng nghề này cho thấy cây thuốc không còn đứng ngoài dòng chảy nghề nông thôn, mà đã tham gia vào cơ cấu sinh kế của nhiều xã.
Đinh lăng, dây thìa canh và hoa hòe
Trong số các cây dược liệu ở Hải Hậu, đinh lăng là loại được nhắc đến nhiều nhất. Cây này được trồng ở nhiều vùng đất khác nhau, gắn với nhu cầu làm nguyên liệu cho sơ chế và chế biến. Bên cạnh đinh lăng, dây thìa canh giữ vai trò nổi bật ở những chân ruộng trước đây chuyên trồng lúa nhưng hiệu quả thấp. Hoa hòe bổ sung thêm một hướng canh tác khác, giúp cơ cấu dược liệu của địa phương đa dạng hơn.
Cách tổ chức sản xuất không chỉ nằm ở việc chọn cây, mà còn ở việc gắn sản xuất với thị trường. Khi các hộ dân trồng cùng một nhóm cây và cùng hướng đến tiêu chuẩn chung, vùng nguyên liệu dễ hình thành hơn, còn đầu ra cũng bớt phụ thuộc vào tiêu thụ tự phát. Đó là lý do dược liệu ở Hải Hậu được nhìn như một mô hình hàng hóa, thay vì chỉ là cây trồng thay thế ngắn hạn.
Hải Lộc cũ và sự đổi cây từ năm 2003
Ở xã Hải Lộc cũ, dây thìa canh từng được xem là cây chủ lực trên những vùng chân ruộng cao, khó canh tác. Từ năm 2003, người dân địa phương đã chuyển đổi đất 2 lúa kém hiệu quả sang trồng loại cây này. Việc chuyển đổi sớm cho thấy tư duy thích ứng của nông dân Hải Hậu với điều kiện đất đai và thị trường.
Sản phẩm Cao dây thìa canh của HTX Dược liệu Hải Hậu ACT đã được công nhận OCOP 3 sao. Vùng trồng ở Hải Lộc cũ cũng được xây dựng theo hướng đáp ứng tiêu chuẩn GACP-WHO và tham gia dự án BioTrade. Đây là những dấu mốc cho thấy cây dược liệu ở Hải Hậu không chỉ dừng ở khâu trồng, mà còn đi dần vào khâu chuẩn hóa và chế biến.
Từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm chế biến
Một điểm đáng chú ý của dược liệu Hải Hậu là quá trình đi từ nguyên liệu thô đến sản phẩm có hình thức hoàn chỉnh hơn. Dây thìa canh sau khi thu hoạch được sấy khô, rồi chế biến thành cao và trà túi lọc. Các khâu này giúp sản phẩm dễ bảo quản, thuận lợi vận chuyển và phù hợp hơn với nhu cầu sử dụng hàng ngày.
Cách làm ấy phản ánh một thay đổi trong tư duy sản xuất nông nghiệp của địa phương. Thay vì chỉ bán nông sản thô, nhiều hộ và hợp tác xã đã tìm cách nâng thêm giá trị cho sản phẩm bằng sơ chế, bảo quản và đóng gói. Nhờ vậy, cây dược liệu không chỉ tạo việc làm tại chỗ mà còn mở ra thêm các công đoạn dịch vụ trong nông thôn.
Ở góc độ phát triển địa phương, dược liệu cũng cho thấy khả năng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Khi sản xuất được tổ chức theo chuỗi, cây thuốc mới có thể đi từ ruộng đồng đến thị trường ổn định hơn, đồng thời giữ được vai trò của một nghề nông mới trong không gian làng quê cũ.
Hải Hậu trong không gian 8 xã hiện nay
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian huyện Hải Hậu cũ được tổ chức thành 8 xã: Hải Hậu, Hải Hưng, Hải Anh, Hải Tiến, Hải Quang, Hải Xuân, Hải An và Hải Thịnh. Trong khung địa giới mới, câu chuyện dược liệu vẫn bám vào những vùng đất đã quen với cây thuốc, nhất là các khu vực từng hình thành làng nghề trồng cây dược liệu từ trước.
Điều đáng chú ý là sự thay đổi địa giới không làm mất đi nền tảng sản xuất đã có. Những vùng đất từng gắn với đinh lăng hay dây thìa canh vẫn tiếp tục giữ vai trò cung cấp nguyên liệu, còn tên gọi hành chính mới chủ yếu đặt ra yêu cầu tổ chức lại quản lý và kết nối sản xuất. Từ đó, dược liệu ở Hải Hậu hiện lên như một lớp nghề mới, nhưng đã kịp bén rễ trong đời sống kinh tế địa phương.
Hỏi đáp nhanh
Những cây dược liệu nào nổi bật ở Hải Hậu?
Đinh lăng, dây thìa canh và hoa hòe là những cây được nhắc đến nhiều nhất trong vùng trồng dược liệu của Hải Hậu.
Hải Hậu có bao nhiêu làng nghề dược liệu?
Năm 2023, Hải Hậu có 44 làng nghề, trong đó có 5 làng nghề trồng cây dược liệu.
Sản phẩm dược liệu nào của Hải Hậu đã được công nhận OCOP?
Cao dây thìa canh của HTX Dược liệu Hải Hậu ACT đã được công nhận OCOP 3 sao.
